پول قدیم عراق

آغاز پول رسمی در عراق: دینار جایگزین روپیه

پیش از استقلال عراق و در زمان تحت‌الحمایگی بریتانیا، روپیه هندی که تحت کنترل بانک هند بود، به عنوان واحد پولی در عراق رایج بود. اما با تأسیس پادشاهی عراق در سال ۱۹۳۲، دولت تصمیم به معرفی پول ملی گرفت.

در سال ۱۹۳۲ میلادی، دینار عراقی (IQD) به عنوان واحد پول جدید معرفی شد که جایگزین روپیه شد. هر دینار برابر با ۱۰۰۰ فلس تعریف شد، که ساختاری مشابه سیستم اعشاری داشت. در ابتدا، دینار عراق از طریق «هیئت ارزی عراق» (Iraqi Currency Board) که در لندن مستقر بود، منتشر می‌شد.

طراحی و چاپ اسکناس‌های اولیه

اسکناس‌های اولیه عراق در سال‌های آغازین از طریق چاپخانه‌های بریتانیایی طراحی و منتشر می‌شدند. این اسکناس‌ها شامل تصاویری از پادشاه فیصل اول و بعدها ملک غازی و ملک فیصل دوم بودند. مهم‌ترین اسکناس‌های آن دوران عبارت بودند از:

• اسکناس ¼ دیناری

• اسکناس ½ دیناری

• اسکناس ۱ دیناری

• اسکناس ۵ دیناری

• اسکناس ۱۰ دیناری

طراحی‌ها عموماً با الهام از معماری اسلامی و نمادهای ملی عراق انجام می‌شد. این اسکناس‌ها اکنون در مجموعه‌های کلکسیون‌داران ارزش زیادی دارند.

دوره جمهوری و تحولات پولی

در سال ۱۹۵۸، با سرنگونی نظام پادشاهی و برقراری جمهوری، تغییرات گسترده‌ای در طراحی پول عراق ایجاد شد. تصاویر پادشاهان از اسکناس‌ها حذف و جایگزین با نمادهای انقلابی و ملی شدند. در این دوران، بانک مرکزی عراق کنترل کامل صدور و چاپ اسکناس‌ها را در دست گرفت.

در این دوره، اسکناس‌های زیر رایج بودند:

• ۱ دیناری با تصویر سد موصل یا پروژه‌های صنعتی

• ۵ دیناری با تصویر مجسمه آزادی بغداد

• ۱۰ دیناری با نقش برجسته‌های آشوری و بابلی

دوره صدام حسین: پول به عنوان ابزار تبلیغات

دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، دوران تسلط صدام حسین بر عراق بود. در این دوران، پول عراق تبدیل به ابزار تبلیغاتی حکومت بعثی شد. تقریباً تمامی اسکناس‌های چاپ‌شده در این دوره، تصویر چهره صدام را به همراه داشتند.

برخی از معروف‌ترین اسکناس‌های این دوره:

• اسکناس ۲۵ دیناری با تصویر صدام در لباس نظامی

• اسکناس ۵۰ دیناری با صحنه‌ای از سخنرانی او

• اسکناس ۲۵۰ دیناری با تصویر صدام در حال بازدید از نیروهای نظامی

همچنین، در اواخر دهه ۹۰ و پس از تحریم‌های شدید سازمان ملل، دولت عراق به چاپ اسکناس‌هایی با کیفیت پایین و بدون پشتوانه اقدام کرد. این اسکناس‌ها که به “دینار طباعه” (چاپی) معروف شدند، به شدت دچار تورم شدند.

سکه‌های قدیمی عراق

در کنار اسکناس‌ها، عراق سکه‌های مختلفی از جنس نیکل، آلومینیوم و برنز نیز ضرب می‌کرد. سکه‌های رایج قدیمی عبارت بودند از:

• سکه ۱، ۵ و ۱۰ فلس

• سکه ۲۵ و ۵۰ فلس

• سکه‌های ۱ دیناری فلزی (در دوره‌های خاص)

برخی از سکه‌ها، نقش‌هایی از نمادهای تاریخی عراق مانند “درخت خرما”، “اسب عربی”، یا خطوط کوفی داشتند. با کاهش ارزش دینار، تولید سکه‌ها به مرور متوقف شد.

تحریم‌ها، جنگ و سقوط ارزش پول

با آغاز جنگ ایران و عراق (۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸)، سپس حمله عراق به کویت (۱۹۹۰) و متعاقب آن تحریم‌های اقتصادی سازمان ملل، اقتصاد عراق آسیب فراوان دید. دولت برای جبران کمبود نقدینگی، حجم عظیمی اسکناس بدون پشتوانه چاپ کرد. این مسئله منجر به تورمی بی‌سابقه شد.

در این دوران، مردم عراق برای انجام مبادلات، مجبور بودند با چمدان‌های اسکناس به خرید بروند. بسیاری از کالاها، به جای پول، با ارزهای خارجی مانند دلار یا دینار اردن معامله می‌شدند.

اسکناس‌های خاص و نایاب

برخی از اسکناس‌های قدیمی عراق، امروزه در بین مجموعه‌داران (کلکسیونرها) از ارزش بالایی برخوردارند. به‌ویژه:

• اسکناس ۵۰ دیناری چاپ سال ۱۹۸۱ با تصویر صدام و ارتش

• اسکناس ۲۵۰ دیناری چاپ ۱۹۹۵

• اسکناس‌های دوران پادشاهی با تصویر ملک فیصل دوم

این اسکناس‌ها نه تنها از لحاظ تاریخی ارزشمندند، بلکه به دلیل کمیابی‌شان، در بازارهای بین‌المللی با قیمت‌های قابل‌توجه خرید و فروش می‌شوند.

سقوط رژیم صدام و تولد دینار جدید

پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ و سقوط رژیم صدام، دولت موقت عراق تصمیم گرفت اسکناس‌های جدید و بدون تصویر صدام چاپ کند. دینارهای جدید با کیفیت چاپ بالا، سیستم امنیتی نوین و طراحی‌های غیرشخصیتی وارد بازار شدند.

بانک مرکزی عراق اعلام کرد که اسکناس‌های جدید باید جایگزین کلیه نسخه‌های قدیمی شوند. دوره‌ای برای تعویض اسکناس‌ها تعیین شد و پس از آن، اسکناس‌های دارای تصویر صدام از اعتبار افتادند.

ویژگی‌های اسکناس‌های جدید

از سال ۲۰۰۳ به بعد، دینارهای جدید با ویژگی‌های زیر چاپ شدند:

• بدون تصویر شخصیت‌ها

• طرح‌هایی از پل‌های تاریخی، خرما، تمدن سومری و بابلی

• چاپ‌شده با مشارکت چاپخانه‌های خارجی معتبر (مانند De La Rue)

• دارای ویژگی‌های ضد جعل مانند واترمارک، نخ امنیتی و چاپ برجسته

دینارهای رایج در حال حاضر شامل اسکناس‌های ۲۵۰، ۵۰۰، ۱۰۰۰، ۵۰۰۰، ۱۰۰۰۰، ۲۵۰۰۰ و ۵۰۰۰۰ دیناری است.

آینده پول عراق

با وجود پیشرفت‌هایی در زمینه کنترل تورم و مدیریت نقدینگی، دینار عراق هنوز با چالش‌هایی روبه‌رو است. بسیاری از اقتصاددانان پیشنهاد حذف چند صفر از واحد پولی را مطرح کرده‌اند، اما هنوز اجرایی نشده است.

در سال‌های اخیر، برخی برنامه‌ها برای دیجیتالی کردن دینار و استفاده از فناوری بلاکچین در نظام بانکی عراق مطرح شده‌اند که می‌تواند آینده‌ای مدرن‌تر برای پول عراق رقم بزند.

جمع‌بندی: پول عراق، آیینه‌ای از تاریخ پرفراز و نشیب

پول عراق، به‌ویژه دینار قدیمی، چیزی فراتر از ابزار مبادله است؛ آینه‌ای از دوران پادشاهی، انقلابات، دیکتاتوری، جنگ، تحریم و بازسازی. اسکناس‌هایی با تصویر پادشاهان، سپس صدام حسین و نهایتاً نمادهای فرهنگی عراق، گویای این سیر تاریخی هستند.

اگر به تاریخ پول، کلکسیون اسکناس‌ها یا تحولات سیاسی-اقتصادی منطقه علاقه‌مند هستید، بررسی سیر تکامل دینار عراقی می‌تواند برای شما بسیار آموزنده باشد.