پول چین چیست؟

پول چین یا همان رنمین‌بی (RMB) که واحد پایه آن یوان (Yuan) نامیده می‌شود، یکی از مهم‌ترین ارزهای جهان است که نقشی کلیدی در اقتصاد جهانی ایفا می‌کند. چین به عنوان دومین اقتصاد بزرگ دنیا، سیاست‌های پولی خاصی را دنبال کرده که ارزش و جایگاه یوان را در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی شکل داده‌اند. در این مقاله به بررسی تاریخچه، ساختار، انواع، نقش بین‌المللی، نظام کنترل ارز، تفاوت‌های بین یوان داخلی و خارجی، و چشم‌انداز آینده این ارز می‌پردازیم.

تاریخچه رنمین‌بی

رنمین‌بی برای اولین‌بار در سال ۱۹۴۸، یک سال پیش از تأسیس جمهوری خلق چین توسط حزب کمونیست چین معرفی شد. هدف اصلی از معرفی این ارز، ایجاد ثبات در سیستم پولی پس از سال‌ها جنگ داخلی، تورم شدید و نوسانات ارزی بود.

در طول دهه‌ها، سیاست‌های اصلاحات اقتصادی در دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ و آزادسازی کنترل‌های بازار باعث تغییرات زیادی در نحوه استفاده و ارزش‌گذاری یوان شد. چین از اواخر دهه ۱۹۹۰ به سمت یک سیاست نظام چندنرخی و سپس نرخ ارز شناور تحت کنترل حرکت کرد.

ساختار و واحدهای پولی

یوان واحد پایه پول چین است و به شکل‌های مختلفی قابل تقسیم و استفاده است:

• ۱ یوان = ۱۰ جیائو (Jiao)

• ۱ جیائو = ۱۰ فن (Fen)

بنابراین، هر یوان معادل ۱۰۰ فن است. در اسکناس‌ها، رایج‌ترین واحدها عبارتند از:

• اسکناس‌ها: ۱، ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰ و ۱۰۰ یوان

• سکه‌ها: ۱، ۵، ۱۰ فن و ۱ یوان

نهاد صادرکننده

بانک خلق چین (People’s Bank of China / PBOC) نهاد مسئول چاپ، مدیریت و سیاست‌گذاری در زمینه رنمین‌بی است. این بانک مرکزی چین وظیفه کنترل تورم، نرخ بهره و ثبات ارز را بر عهده دارد و از ابزارهایی مانند دخالت در بازار ارز برای مدیریت نرخ برابری یوان استفاده می‌کند.

سیستم ارزی چین: ثابت یا شناور؟

تا پیش از دهه ۲۰۰۰، چین نرخ ارز ثابت در برابر دلار آمریکا داشت. در سال ۲۰۰۵، دولت چین اعلام کرد که از سیستم نرخ ارز ثابت به یک سیستم نرخ ارز شناور مدیریت‌شده تغییر مسیر خواهد داد.

امروزه نرخ برابری یوان با ارزهای دیگر مانند دلار توسط بازار تعیین می‌شود، ولی بانک خلق چین روزانه یک “نرخ مرجع” اعلام می‌کند که بازار باید در محدوده‌ای خاص (مثلاً ±۲٪) حول آن نوسان داشته باشد.

یوان داخلی و خارجی؛ تفاوت CNY و CNH

چین برای کنترل جریان سرمایه و مهار نوسانات ارزی، دو نوع بازار برای یوان دارد:

• CNY: یوان داخلی، فقط در سرزمین اصلی چین قابل استفاده و معامله است.

• CNH: یوان خارجی، در بازارهای بین‌المللی مانند هنگ‌کنگ، لندن و سنگاپور معامله می‌شود.

اگرچه هر دو “یوان” هستند، نرخ‌هایشان ممکن است کمی متفاوت باشد، زیرا CNH تابع بازارهای بین‌المللی است در حالی که CNY تحت کنترل داخلی چین باقی می‌ماند.

دیجیتالی شدن یوان

چین یکی از پیشگامان توسعه ارز دیجیتال ملی است. پروژه‌ای با نام e-CNY یا یوان دیجیتال (Digital Yuan) در حال اجراست که توسط بانک مرکزی پشتیبانی می‌شود. این پروژه به دنبال جایگزینی تدریجی اسکناس با پول دیجیتال رسمی، افزایش شفافیت مالی، و کاهش وابستگی به سیستم‌های مالی بین‌المللی مانند سوئیفت است.

یوان دیجیتال در چندین شهر چین در حال آزمایش بوده و انتظار می‌رود در آینده‌ای نزدیک به‌صورت گسترده‌تری عرضه شود.

استفاده بین‌المللی

در سال‌های اخیر، چین تلاش کرده است تا نقش یوان را در مبادلات جهانی تقویت کند:

• چین با چند کشور قراردادهای تجارت دوجانبه با استفاده از یوان امضا کرده است.

• صندوق بین‌المللی پول (IMF) در سال ۲۰۱۶ یوان را به سبد “حق برداشت ویژه” (SDR) افزود که نشانگر پذیرش جهانی آن است.

• استفاده از یوان در مبادلات نفتی و انرژی در خاورمیانه در حال گسترش است، حرکتی که می‌تواند به کاهش وابستگی به دلار بینجامد.

محدودیت‌ها و موانع

با وجود تلاش‌های چین برای بین‌المللی کردن یوان، موانعی همچنان وجود دارد:

• کنترل‌های سخت‌گیرانه ارزی مانع از گردش آزاد یوان در بازارهای مالی جهانی می‌شود.

• اعتماد جهانی به نظام حقوقی و بانکی چین نسبت به کشورهای غربی پایین‌تر است.

• هنوز حجم بزرگی از تجارت جهانی با دلار آمریکا انجام می‌شود که یوان باید با آن رقابت کند.

نقش یوان در اقتصاد داخلی

یوان نه تنها وسیله‌ای برای مبادله در اقتصاد داخلی چین است، بلکه ابزاری حیاتی برای سیاست‌های مالی و پولی دولت نیز محسوب می‌شود. چین از ابزارهایی مانند سیاست‌های انبساطی، کاهش نرخ بهره، و دستکاری نرخ ارز برای حمایت از صادرات، مهار تورم یا تحریک مصرف داخلی استفاده می‌کند.

آینده یوان؛ آیا یوان جای دلار را می‌گیرد؟

سؤال بسیاری از تحلیلگران این است که آیا یوان در آینده می‌تواند جای دلار آمریکا را به عنوان ارز ذخیره جهانی بگیرد یا نه. پاسخ کوتاه: نه در کوتاه‌مدت، اما در بلندمدت این احتمال وجود دارد، به شرط آن‌که:

• چین اصلاحات بیشتری در شفافیت مالی و حکمرانی اقتصادی انجام دهد.

• کنترل‌های سرمایه‌ای کاهش یابد.

• بازارهای مالی چین برای سرمایه‌گذاران جهانی جذاب‌تر و قابل‌دسترس‌تر شود.

نتیجه‌گیری

پول چین، یعنی رنمین‌بی با واحد یوان، نه تنها یک ارز ملی، بلکه یک ابزار ژئوپولیتیکی در حال رشد است. با رشد اقتصادی مداوم چین و تلاش برای دیجیتالی‌سازی پول، یوان ممکن است به تدریج جایگاه مهم‌تری در نظام مالی جهانی کسب کند. اما تحقق این هدف مستلزم عبور از چالش‌های ساختاری و سیاسی است که در حال حاضر مانع جهانی‌شدن کامل این ارز هستند.