
چراغ سمت راست خودرو کمنورتر از سمت چپ است. هر دو لامپ از یک نوعاند و فیوزها هم ظاهراً سالماند. ممکن است خود چراغ ایراد داشته باشد، اما افت ولتاژ در سیمکشی خودرو هم میتواند باعث شود برق کافی هنگام کار به لامپ نرسد. افت ولتاژ غیرعادی بیشتر هنگامی خودش را نشان میدهد که مصرفکننده کار میکند. کمنور شدن چراغ، کندی شیشهبالابر یا کارکرد نامنظم یک وسیله از نشانههایی هستند که ارزش بررسی دارند. چه چیزی این حالت را از خرابی خود قطعه جدا میکند؟
وقتی مدار خاموش است عدد چه چیزی را نشان می دهد؟
یک سرسیم کثیف یا شل ممکن است جریان بسیار کمی را عبور دهد. مولتیمتر هنگام خواندن ولتاژ جریان اندکی از مدار میگیرد، بنابراین ممکن است در سوکتی که مصرفکنندهاش قطع است عددی نزدیک ولتاژ باتری نمایش دهد. وقتی لامپ روشن میشود، مدار باید جریان بیشتری عبور دهد. مقاومت اضافه در همان سرسیم میتواند بخشی از ولتاژ را در طول مسیر تلف کند و ولتاژ قابلاستفاده در دو سر لامپ را کاهش دهد.
افت ولتاژ به مقدار کوچک در سیم و اتصال طبیعی است. موضوع عیبیابی، افتی است که از مقدار قابلقبول همان مدار بیشتر باشد. این مقدار به نوع مصرفکننده، جریان، طراحی خودرو و روش آزمون بستگی دارد. یک عدد ثابت برای همه مدارها کافی نیست. برقکار نتیجه را با مشخصات تعمیراتی خودرو یا با یک شاخه سالم مشابه در همان شرایط مقایسه میکند.
افت روشنایی و کندی شیشه بالابر
برای فهمیدن مسئله، به دو نمونه نگاه کنید. چراغی که از چراغ مشابه سمت دیگر ضعیفتر است، ممکن است روی شاخه تغذیه یا اتصال بدنه مقاومت اضافی داشته باشد. در شیشهبالابر، کندی حرکت میتواند از افت ولتاژ، فرسودگی موتور یا گیر مکانیکی شیشه در ریل ناشی شود. یک نشانه مشترک میتواند چند علت داشته باشد. وضع قطعه و رفتارش هنگام کار تعیین میکند کدام احتمال ارزش آزمون دارد.
در خودروهای چندساله، رطوبت، لرزش یا تعمیر قبلی ممکن است در بعضی سوکتها و نقاط اتصال بدنه اثر بگذارد. در خودروهای رایج بازار ایران، پیش از مقایسه دو طرف یک مدار باید نوع لامپ، توان آن و تغییرات احتمالی دستهسیم را هم در نظر گرفت. اگر یک سمت سوکت تعویضی یا لامپ متفاوت دارد، مقایسه نور بهتنهایی علت را نشان نمیدهد. مشاهده اختلاف، شروع بررسی است و نتیجه با اندازهگیری تکمیل میشود.

برق کار افت را در کدام قسمت جست و جو می کند؟
آزمون افت ولتاژ اختلاف پتانسیل میان دو نقطه از مسیر را در زمان کار مدار نشان میدهد. اگر اندازهگیری در مسیر تغذیه افت قابلتوجهی نشان دهد، برقکار آن مسیر را کوتاهتر میکند و بخشهای کوچکتر، مانند یک اتصال یا سوکت، را جداگانه بررسی میکند. در مسیر برگشت نیز همین منطق برقرار است. در مدار چراغ، حتی تغذیهای که سالم به نظر میرسد با اتصال بدنه معیوب میتواند به روشنایی ضعیف منجر شود.

گاهی هنگام روشن شدن مصرفکننده دیگری، چراغ اول هم ضعیفتر میشود. در این صورت بررسی بخش مشترک تغذیه یا اتصال بدنه میتواند جهت دادهها را روشن کند. برقکار پیش از نتیجهگیری وضعیت کلی تغذیه خودرو را میسنجد و بعد سراغ شاخه مشخص میرود. اگر افت در یک شاخه محلی باشد، آزمودن یا تعویض پیدرپی قطعات شاخههای دیگر وقت بیشتری میگیرد و علت اصلی سر جایش میماند.
تبدیل یک نشانه به نتیجه قابل اندازه گیری
برای تمرین این روش، هنرجو باید تفاوت اندازهگیری در مدار خاموش و فعال را روی یک نمونه واقعی ببیند. صفحه آموزشگاه برق خودرو کارورکس سرفصل دورههای درجه ۲ و درجه ۱ را معرفی میکند. آموزش عملی، سیمکشی، عیبیابی و مدارهای الکتریکی در این مسیر به فهم همان تمرین کمک میکنند. پرسش مناسب در یک جلسه تمرین این است که اگر چراغ کمنور باشد، کدام اندازهگیری مسیر تغذیه را از مسیر اتصال بدنه جدا میکند.
ثبت شرایط آزمون هم جزئی از کار است. اگر چراغ یک بار روی حالت نور پایین و بار دیگر روی نور بالا اندازهگیری شود، نتیجه دو آزمون الزاماً قابلمقایسه نیست. همان نکته درباره وضعیت روشن یا خاموش بودن موتور و روشن بودن سایر مصرفکنندهها صدق میکند. اندازهگیری قبل و بعد از رفع عیب، در یک وضعیت مشابه، نشان میدهد تغییر رفتاری واقعاً با اصلاح همان اتصال همراه بوده است یا خیر.
داغی سوکت و بوی سوختگی در مدار
اگر دور سوکت تغییر رنگ دارد، پلاستیک نرم شده یا بوی سوختگی احساس میشود، بررسی را به کارگاه بسپارید و مدار مشکوک را برای تکرار نشانه بارها فعال نکنید. اتصال معیوب در زمان عبور جریان میتواند گرم شود و به سوکت و سیم اطراف آسیب بزند. همچنین فیوز با ظرفیت بالاتر برای پنهان کردن مشکل مناسب نیست. فیوز براساس ظرفیت مدار انتخاب میشود و جای آزمون مسیر تغذیه و اتصال بدنه را نمیگیرد.
بعد از اصلاح اتصال هم بررسی تمام نمیشود. اگر تعمیرکار یک سوکت آسیبدیده را عوض کرده باشد، باید وضعیت شاخه تعمیرشده را هنگام کار دوباره بسنجد. مثلاً اگر افت کم شده ولی شیشه هنوز با صدای غیرعادی بالا میرود، مسئله مکانیکی ریل یا موتور شیشه همچنان ارزش بررسی دارد. این مشاهده، نتیجه اصلاح سیمکشی و وضعیت خود مصرفکننده را از هم مشخص میکند.
ممکن است بعد از تعویض قطعه، نشانه برای مدتی از بین برود چون سوکت جابهجا شده است. بازگشت ایراد پس از لرزش یا گرم شدن خودرو میتواند دلیل دیگری برای بررسی اتصالات باشد. در نهایت، وقتی اختلاف ولتاژ در بخش مشخصی از مدار و زیر بار تکرار شود، تعمیرکار برای تصمیم بعدی شاهدی دارد که میتواند دوباره آن را اندازه بگیرد.


