پول کره شمالی چیست؟

در ادامه مقاله درباره پول کره شمالی، تاریخچه آن، ساختار اقتصادی، نحوه استفاده داخلی، تفاوت آن با ارزهای خارجی، و مسائل سیاسی و اقتصادی مرتبط با آن را ارائه می‌دهم.

پول کره شمالی؛ وون (KPW) پشت دیوار آهنین اقتصاد

مقدمه: رازهای پشت اسکناس‌های کره شمالی

کره شمالی یکی از اسرارآمیزترین کشورهای دنیا است؛ کشوری منزوی با نظامی بسته که اطلاعات اندکی از درون آن به بیرون نشت می‌کند. پول رسمی این کشور وون کره شمالی (KPW) است که مانند بسیاری از بخش‌های دیگر زندگی در این کشور، تفاوت‌های چشمگیری با سایر نقاط دنیا دارد. از نوع چاپ اسکناس گرفته تا کاربرد آن در زندگی روزمره، وون نمادی است از سیاست‌های بسته اقتصادی و کنترل‌شده‌ای که در پیونگ‌یانگ حکمرانی می‌کند.

تاریخچه پول در کره شمالی

پس از پایان جنگ جهانی دوم و تقسیم کره به دو بخش شمالی و جنوبی، کره شمالی در سال ۱۹۴۷ میلادی اولین نسخه از پول خود را معرفی کرد. این پول که جایگزین ین کره‌ای (وابسته به ژاپن) شد، وون کره شمالی نام گرفت. واژه «وون» از ریشه زبان چینی به معنی “دایره” آمده و در کره جنوبی نیز همین نام برای پول رسمی استفاده می‌شود، البته با کد متفاوت (KRW).

تا قبل از دهه ۲۰۰۰، کره شمالی چندین بار دست به اصلاح پولی (revaluation) زد که بیشتر با هدف کنترل تورم و جلوگیری از ذخیره پول توسط مردم صورت می‌گرفت. در یکی از جنجالی‌ترین اقدامات، دولت در سال ۲۰۰۹ با اجرای یک اصلاح پولی گسترده، به مردم تنها چند روز فرصت داد تا پول‌های قدیمی را با نسخه جدید تعویض کنند که این اقدام باعث نابودی پس‌انداز بسیاری از خانواده‌ها شد.

اسکناس‌ها و سکه‌ها: ابزار اقتصادی یا ابزار تبلیغاتی؟

اسکناس‌های کره شمالی از لحاظ طراحی با اسکناس‌های کشورهای دیگر تفاوت زیادی دارند. بر روی اسکناس‌ها اغلب تصاویر مربوط به رهبران کشور (همچون کیم ایل سونگ)، نمادهای سوسیالیستی، کشاورزان، کارگران و صحنه‌هایی از پیشرفت‌های صنعتی دیده می‌شود. این اسکناس‌ها نه‌تنها ابزار مبادله اقتصادی، بلکه نوعی وسیله تبلیغاتی برای حکومت به شمار می‌روند.

اسکناس‌ها به‌طور معمول در مبالغ ۵، ۱۰، ۵۰، ۱۰۰، ۲۰۰، ۵۰۰، ۱۰۰۰، ۲۰۰۰ و ۵۰۰۰ وونی چاپ می‌شوند. سکه‌ها نیز در مبالغ پایین‌تر نظیر ۱، ۵، ۱۰، ۵۰ و ۱۰۰ وون موجود هستند، اما به دلیل تورم بالا، کمتر استفاده می‌شوند.

وون داخلی و وون خارجی؛ دوگانگی عجیب در اقتصاد

یکی از نکات جالب در مورد سیستم پولی کره شمالی، وجود دو نوع متفاوت از اسکناس‌هاست. یکی برای استفاده شهروندان کره‌ای و دیگری برای خارجی‌ها یا شهروندان خاص. این سیاست به‌ویژه در گذشته بیشتر رایج بود که دولت نمی‌خواست مردم به ارزهای خارجی دسترسی داشته باشند یا به ارز خارجی اعتماد کنند.

تا مدتی، خارجی‌ها مجاز به استفاده از وون نبودند و مجبور بودند از «پول ویژه خارجی» استفاده کنند که اغلب به دلار یا یورو وابسته بود. امروزه، در بعضی مناطق خاص مانند هتل‌ها یا مغازه‌هایی که مخصوص خارجی‌هاست، قیمت‌ها بر حسب دلار، یورو یا یوان چین نوشته می‌شود.

نقش دلار و یوان در اقتصاد پنهان کره شمالی

با وجود ممنوعیت رسمی استفاده از ارزهای خارجی برای شهروندان کره‌ای، واقعیت این است که بسیاری از مردم، به‌ویژه در بازارهای سیاه یا بازارهای محلی، از یوان چین یا دلار آمریکا برای معاملات خود استفاده می‌کنند. این ارزها ثبات بیشتری نسبت به وون دارند و اعتماد مردم به آن‌ها بیشتر است.

از آن‌جایی که کره شمالی اقتصاد بسته‌ای دارد و تعاملات اقتصادی‌اش محدود به چند کشور خاص است (مانند چین و روسیه)، استفاده از یوان در شهرهای مرزی بسیار رایج است. حتی در پیونگ‌یانگ نیز گزارش‌هایی از بازارهای غیررسمی وجود دارد که کالاها را بر اساس نرخ روز دلار معامله می‌کنند.

ارزش وون؛ نوسان یا کنترل مصنوعی؟

دولت کره شمالی نرخ رسمی برابری ارز را به‌شدت کنترل می‌کند. برای مثال، نرخ رسمی ممکن است ۱ دلار آمریکا = ۱۰۰ وون اعلام شود، در حالی که نرخ واقعی در بازار سیاه ممکن است ده‌ها برابر بیشتر باشد. این اختلاف بزرگ نشان می‌دهد که وون، عملاً ارز قابل‌اعتمادی در بازار جهانی نیست و ارزش آن با معیارهای اقتصادی واقعی سنجیده نمی‌شود.

حقوق و درآمد در قالب وون؛ مشکلات معیشتی مردم

اکثر مردم کره شمالی حقوق خود را به وون دریافت می‌کنند. اما این درآمدها به‌ندرت پاسخ‌گوی نیازهای اساسی زندگی هستند. در نتیجه، بسیاری از خانواده‌ها به دادوستد غیررسمی یا اشتغال در بازارهای محلی روی می‌آورند. در این بازارها، اگرچه قیمت‌ها به وون نوشته می‌شود، اما معاملات به‌صورت دلاری یا یوانی انجام می‌گیرد.

درآمد ماهانه یک کارمند دولتی حدود ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ وون است، در حالی که قیمت یک کیلو برنج در بازار آزاد ممکن است چند صد وون باشد. این تفاوت باعث شده ارزش واقعی وون در داخل کشور به‌شدت زیر سؤال برود.

بانک مرکزی و چاپ پول؛ ماشین خلق نقدینگی

بانک مرکزی کره شمالی با نام رسمی بانک مرکزی جمهوری دموکراتیک خلق کره، مسئول چاپ و انتشار پول است. اما برخلاف بانک‌های مرکزی کشورهای آزاد که مستقل عمل می‌کنند، این بانک کاملاً در اختیار دولت و حزب حاکم است و بیشتر نقش ابزاری برای اجرای سیاست‌های کنترل‌شده اقتصادی دارد.

در مواقعی که دولت با کمبود بودجه مواجه می‌شود (مثلاً در دوره تحریم‌های شدید یا بحران‌های غذایی)، ممکن است با چاپ پول بیشتر سعی کند وضعیت را به‌طور موقت مدیریت کند. این کار البته منجر به تورم بیشتر و کاهش ارزش واقعی وون می‌شود.

تبادل ارز در کره شمالی؛ رسمی یا قاچاقی؟

تبدیل وون به ارزهای دیگر در داخل کشور برای شهروندان معمولی تقریباً غیرممکن است. با این حال، گردشگرانی که به کره شمالی سفر می‌کنند (که البته تعدادشان بسیار محدود است) باید ارزهای خارجی خود را در مراکز تعیین‌شده دولتی تبدیل کنند. در این مراکز، نرخ تبادل همان نرخ رسمی دولت است که با نرخ واقعی بازار تفاوت زیادی دارد.

در همین حال، بازارهای غیررسمی یا سیاه (Black Market) در مناطق مرزی یا حتی در برخی از شهرهای بزرگ، مکان‌هایی برای تبدیل ارز با نرخ واقعی هستند که البته ریسک زیادی برای شهروندان دارد.

آینده وون؛ اصلاح یا فروپاشی؟

سؤال اصلی این است که آینده وون به کدام سمت خواهد رفت؟ آیا دولت کره شمالی اصلاحات اقتصادی جدی انجام خواهد داد یا همچنان سیاست‌های کنترلی و بسته خود را حفظ می‌کند؟ بسیاری از کارشناسان بر این باورند که بدون باز کردن اقتصاد و تعامل با جهان، وون نمی‌تواند به ارزی پایدار و قابل‌اعتماد تبدیل شود.

در صورت وقوع اصلاحات اقتصادی مشابه آنچه در چین یا ویتنام صورت گرفت، ممکن است شاهد تحولاتی در نظام پولی کره شمالی باشیم. اما با توجه به ساختار سیاسی فعلی و تمرکز بر امنیت و کنترل داخلی، این چشم‌انداز چندان نزدیک به نظر نمی‌رسد.

نتیجه‌گیری: پولی در انزوا

وون کره شمالی (KPW) نماد یک اقتصاد ایزوله و حکومتی است که هر آنچه در داخل کشور رخ می‌دهد را زیر ذره‌بین دارد. اگرچه این پول به‌صورت رسمی در کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما بی‌ثباتی، تورم، نبود اعتماد عمومی و استفاده گسترده از ارزهای خارجی، نشان‌دهنده ضعف ساختاری آن است. تا زمانی که سیاست‌های انزواطلبانه و کنترل‌محور در پیونگ‌یانگ حاکم باشند، وون کره شمالی همچنان یک پول محدود به مرزهای داخلی و غیرقابل‌اعتماد در بازار جهانی باقی خواهد ماند.